Headphone Heaven – Deel 1: Pass Labs HPA-1

Voordelen

  • Elke hoofdtelefoon klinkt beter

    Hoogwaardige afwerking

    Simpliciteit

Nadelen

  • Speakon-aansluiting is lelijk (en niet handig)
  • Geen gebalanceerde aansluitingen
  • Weinig aansluitingen
  • Prijs: € 4500

    Test Pass Labs HPA-1

    Op de High End-beurs in München waren dit jaar behalve draaitafels ook de hoofdtelefoons ruim vertegenwoordigd. Bijna elk merk had wel een hoofdtelefoonlijn geëxposeerd. Maar ook Personal audio is nog behoorlijk ‘trending’. En met het groeiende aanbod aan goede kwaliteit hoofdtelefoons wordt de vraag steeds relevanter of het meerwaarde oplevert om een speciale hoofdtelefoonversterker aan uw audioketen toe te voegen. Is dit alleen voor de high end en high priced exemplaren de moeite waard, of klinken al uw bestaande hoofdtelefoons er beduidend beter door? Waar ligt het omslagpunt voor aanschaf van een aparte headphone amp en waar is het belangrijk om op te letten? We testen de Pass Labs HPA-1.

    Test Pass Labs HPA-1

    We gaan deze uitermate vervelende onderzoeksvraag op z’n Alpha’s aan en hebben een verzameling versterkers en hoofdtelefoons voor u beluisterd, gemeten en beoordeeld. We hopen dat u met deze serie over High End Hoofd-telefonie wat meer zult thuisraken in een wereld waar 3,5 Watt uitgangsvermogen als uitermate fors wordt gezien, waar micro-electronica en finetuning nog kritischer wordt naarmate de kwaliteit van de weergevers toeneemt en waar uw huisgenoten zich soms zullen afvragen of u met een fors bemeten verticale hoofdband op nog wel bent aangesloten op de aardse wereld buiten de hoofdtelefoonplug, de kabel en uw ‘earspeaker’.

    We hebben de afgelopen weken interessant menselijk gedrag waargenomen wanneer er een goede match was tussen hoofdtelefoon, versterker en muziekkeuze. Do try this at home, maar wees gewaarschuwd voor de effecten!

    [nextpage title=”De Line-Up”]

    Test Pass Labs HPA-1

    Voor deze Headphone Heaven-serie hebben we de volgende apparaten getest:

    Versterkers:

    • Pass Labs HPA-1. De eerste hoofdtelefoonversterker van dit merk dat zweert bij analoge versterkertechniek.
    • Moon 430 HA, voorzien van ingebouwde DA-converter. Het topmodel in de referentieklasse van Moon
    • Moon 230 HA, een eenvoudiger versie van de 430 HA
    • Mytek Brooklyn, een DAC en hoofdtelefoonversterker met phonostage

    Hoofdtelefoons:

    • Sennheiser HD-800 en HD-800S. Dit is al jaren de referentie-hoofdtelefoon in de studio. De HD800 is beroemd en berucht om zijn transparantie. De H 800S is in 2015 geïntroduceerd als vergevingsgezinder exemplaar.
    • Oppo PM-1 en PM-3. Twee magnetostatische hoofdtelefoons, de PM-1 open en de PM-3 gesloten
    • Ter vergelijking luisteren we ook naar de Stax 006t buizenversterker en de Stax 407 Signature electrostatische hoofdtelefoon.
    • We hebben de Moon en Pass Labs ook beluisterd met een flinke verzameling prijsvriendelijker hoofdtelefoons, zoals de Sennheiser HD420 en HD650, beyerdynamic DT 990 PRO, Kef H500, Ultrasone HD700, Grado SR-80i.

    [nextpage title=”Review Pass Labs HPA-1″]

    We hebben naar ons weten de Europese primeur van de eerste hoofdtelefoonversterker van Pass Labs. Oprichter en naamgever Nelson Pass houdt zich binnen dit Californische bedrijf uitsluitend bezig met eindversterkers. De voorverversterkers zijn het domein van Wayne Colburn en voor de ontwikkeling van de hoofdtelefoonversterker werd Jam Somasundram in 2013 naar Pass Labs gehaald. Het prototype presenteerde hij in 2015 en op de High End in München 2016 werd de versterker voor de Europese markt geïntroduceerd. Op Pass Labs-fora wordt al reikhalzend uitgekeken naar dit model.

    Just Amps

    Pass Labs heeft een naam hoog te houden want het bevindt zich al jaren in de eredivisie van versterkerland en is erg goed in het begrenzen van de collectie. Pass doet niet aan DAC’s of streaming, het is ‘just amplifiers’. In deze video legt de CEO van Pass Labs het nog eens aan ons uit. Een nieuw product en zeker een mogelijk begin van een nieuwe productlijn is voor Pass Labs nogal wat en het merk heeft deze opgave dan ook serieus aangepakt.

    Jam Somasundram kreeg een jaar de tijd om de HPA-1 te ontwerpen en testen. Het doel was om de sterke punten van de Pass Labs voor- en eindversterkers te vertalen naar een hoofdtelefoonversterker. Trouw aan de ontwerpfilosofie van Pass Labs is de signaalweg zo kort mogelijk gehouden met zo min mogelijk tussenliggende onderdelen en minimale (of zelfs geen) terugkoppeling/feedback. De HPA-1 is qua technisch ontwerp eigenlijk meer een eindversterker dan een voorversterker.

    Less Is More

    Dit ontwerp waarbij het ingangssignaal bijna rechtstreeks op de eindversterker wordt aangesloten stelt, zeker als er hoofdtelefoons op worden aangesloten, hoge eisen aan de regulatie en isolatie van de stroom. Daarom is een belangrijk onderdeel van de HPA-1 de voeding. Direct achter het stekkerblok zien we dat de wisselstroom naar een ringkerntransformator voert die dubbel is afgeschermd; met een Faraday-schild om de elektrostatische ruis te tegen te houden en met een tweede schil van mumetaal (een nikkel-ijzer legering) tegen de magnetische ruis. De volumeregeling is van Alps, de hoofdtelefoonuitgang van Speakon, de RCA-ingangen van Cardas. Alle drie topmerken in de professionele c.q. consumentenelectronica. Over de klasse A-topologie citeren we Pass Labs, die het bondiger formuleert dan wij zelf zouden kunnen:

    The circuitry is a simple Class A two-stage CFA topology using cascaded ultra-low noise Toshiba Jfets driving complementary Fairchild power Mosfets. The measured performance is superb, and the sound even more so.

    [nextpage title=”Pass the cans”]

    Pass Labs HPA-1

    We gaan luisteren! In het rek staat de HPA-1. We gebruiken een stekkerblok, filter en stroomkabel van Isotek. Als DAC/streamer de DAC2 van Weiss met streamingmodule, afgewisseld met de DAC van de Moon 430HA. Interlinks van Shunyata (Venom) en Art Speak. De HPA-1 is zeer solide gebouwd. Een blok massief aluminium, een forse en prettig te bedienen volumeknop die geheel in Pass Labs-stijl doorloopt van boven naar beneden en drie knoppen; twee voor bronkeuze en een om de HPA-1 als voorversterker te gebruiken. Bij het schakelen horen we de bekende ‘klik’ die hoort bij discreet (niet transistor) versterkerontwerp. Pass geeft zelf aan dat de voorversterker is speciaal is ontworpen voor hoofdtelefoons met een hoge impendantie en voor magnetostatische exemplaren. We sluiten als eerste de Sennheiser HD800 en de nieuwe 800S aan en vervolgens de Oppo PM-1 magneplanar hoofdtelefoon. Alle drie van het open type en in de prijsklasse van ca. € 1.500 euro.

    Speakon?

    De HPA-1 beschikt over één hoofdtelefoon-uitgang in de vorm van een professionele Speakon-connector. Voor hifi-consumenten is dit even wennen, want deze connector is eigenlijk bedoeld voor PA-speakers. Alleen door het rode lipje in te drukken is het mogelijk de 6,3 mm stereojack eruit te halen. Logisch in geval van een PA-systeem waar je niet wilt dat een kabel gemakkelijk losschiet van de speaker, maar niet handig voor huiselijk gebruik. Bovendien is dit niet moeders mooiste oplossing. Wij vinden dat de Speakon-connector minder goed past in de robuust-verfijnde vormgeving van de Pass versterkers. Het prototype van de HPA-1 had een uitgang die naar ons oordeel beter paste bij het ontwerp.

    De Pass Labs HPA-1 en Sennheiser HD800

    Terug naar het luisteren. De Sennheiser HD800 staat bekend om zijn neutraliteit en het vermogen om alles in een opname te laten horen. Dat maakt de hoofdtelefoon uitermate geschikt in de studio, juist vanwege de transparantie en detaillering. Of het ook mooi klinkt is een kwestie van smaak. De HD800 is extreem neutraal, er wordt niks toegevoegd en niks weggelaten. De meningen zijn dan ook verdeeld; de een wil niets anders en anderen vinden dat de niets ontziendheid van de HD800 het plezier van het luisteren naar muziek wegneemt. Op de Pass Labs HPA-1 valt vooral de ruimtelijkheid van de Sennheiser op. Muziek wordt echt driedimensionaal weergegeven als de opname dat zo heeft bedoeld. Gecomprimeerde muziek? U hoort het onmiddellijk. Teveel compressie of loudness? De Sennheiser HD800 laat het horen. Maar met de HPA-1 wordt het veel beter te verdragen dan nota bene de eigen DAC/versterker van Sennheiser, de HDVD800. Hierop klinkt de hoofdtelefoon schel, de mid-frequenties zeer ‘up front’ en de bas klinkt ook veel dunner dan bij de HPA-1. We zouden kunnen zeggen dat de Pass Labs de HD800 wat meer muzikaliteit meegeeft. We worden meer in de muziek getrokken en minder in de analyse of techniek van de track. En dat vinden we wel prettig.

    De Pass Labs HPA-1 en de Sennheiser HD800S

    De HD800 werd in 2009 geïntroduceerd; eind 2015 presenteerde Sennheiser de HD800S. Uitgevoerd in zwart (de HD800 is zilverkleurig) is de HD800S een ‘getunede’ versie van de HD800. Bij het luisteren horen we inderdaad dat de klankkleur wat zachter is dan de HD800. Minder fel in het hoog, dieper doorlopende lage frequenties en een betere balans tussen laag, midden en hoog. Het overwegend neutrale karakter blijft voorop staan, maar de letterlijk scherpe randjes van de HD800 zijn met de HD800S weggepoetst.

    We horen deze verschillen duidelijk op de HPA-1. Het is echter moeilijk om een oordeel te geven wat beter bevalt; bij de tuning  van de HD800S zijn de technici van Sennheiser uitgegaan van de HDVD800 DAC/versterker. De HPA-1 gekoppeld aan de HD800 levert min of meer het klankbeeld op van de HD800S. Sluiten we de HD800S op de HPA-1 aan, dan voegt dit niet heel veel toe aan de klankbehandeling die de HD800S al in de fabriek heeft ondergaan.

    De HPA-1 en de Oppo PM-1

    We proberen een magnetostatische hoofdtelefoon van Oppo; de PM1, het topmodel. Alleen al het uitpakken ervan is een feest. De in hoogglans gelakte houten opbergkist zou zomaar van een juwelier kunnen komen; zelfs de kabels zijn in een keurig doosje verpakt. Niet alleen uw reviewer, maar ook andere luisteraars die deze combinatie op hun hoofd kregen, kregen onmiddellijk een intens tevreden glimlach op het gezicht. De PM-1 maakte al indruk met de eigen DAC-versterker en met de Pass Labs HPA-1 worden de kwaliteiten van deze open planar magnetische hoofdtelefoon nog meer geopenbaard. Er is snelheid, transparantie en punch in het laag. Klassieke muziek van symfonisch tot kwartet, jazz of complexe progressive rock, alles klinkt zowel verfijnd als dynamisch.

    De HPA-1 en de rest

    We hebben zelf de Oppo PM3, ook magnetostatisch maar dan een gesloten model. Ook deze gaat qua prestaties een paar klassen vooruit en hetzelfde geldt voor de andere sets die we aansluiten op de HPA-1. Wat dit apparaat vooral lijkt te doen; we blijven luisteren en zijn continu nieuwsgierig welke muzikale openbaringen er in een bepaalde hoofdtelefoon worden ontsloten. Het lijkt wel of elk exemplaar dat we op de HPA-1 aansluiten, een kwaliteitssprong maakt. High end wordt nog higher end, middelmatige kwaliteit wordt hoge kwaliteit.

    [nextpage title=”De HPA-1 versus de Stax”]

    Stax

    Tenslotte vergelijken we de HPA-1 met onze Stax-set. Stax maakt electrostatische ‘earspeakers’ en de techniek is eigenlijk sinds de introductie ervan in de jaren 70 niet meer veranderd. Het folie wordt wel steeds dunner en dat komt de kwaliteit en snelheid ten goede. Qua geluidskarakteristiek is een 20 jaar oud Staxsysteem met buizen-versterker nog zeer concurrerend met de hedendaagse systemen. Dat merken we ook wanneer we de Stax aansluiten op de Weiss DAC/streamer. We worden meteen de muziek in gezogen. Daar waar we met andere hoofdtelefoons op nog gingen luisteren naar wat we misten (bijvoorbeeld “hoe ruimtelijk de rimshots bij Benjamin Clementine’s Nemesis klinken”) vergaten we dit onmiddellijk bij het opzetten van de Stax.

    Waar de Stax-set tekort schiet ten opzichte van de HPA-1/Oppo PM-1 combinatie, is bij het afspelen van stevige rock, metal en dergelijke. De Stax klinkt dan te braaf en loopt ook vol, terwijl de Pass de PM-1 prima onder controle houdt en ook de punch en oomph genereert die u bij deze muziek gewoon wilt horen en voelen.

    [nextpage title=”Wat beter kan”]

    Hebben we dan alleen maar goed nieuws over de HPA-1? We hebben het al gehad over de Speakon-aansluiting voor de hoofdtelefoon.  Deze vinden we behalve niet functioneel (u moet het afsluitlipje stevig indrukken om de plug eruit te halen) ook niet fraai. Het is een aansluiting voor pro-audio die bedoeld is voor de achterkant van een speaker. Zoiets hoort gewoon niet thuis op een hoofdtelefoonversterker in deze (prijs)klasse.

    Verder missen we gebalanceerde ingangen en uitgangen. De Oppo PM-1 en de HD800 worden geleverd met gebalanceerde aansluitingen. De meeste DAC’s of streamers in deze prijsklasse hebben ook gebalanceerde uitgangen. Pass Labs maakt zelf alleen maar voorversterkers met gebalanceerde in- en uitgangen. Jam Somasundram van Pass Labs geeft zelf aan dat er in de toekomst een volledig gebalanceerde versie gaat komen, maar wanneer dat gaat gebeuren is onbekend.

    De HPA-1 is vooral een hoofdtelefoonversterker die ook is te gebruiken als voorversterker. U kunt niet tegelijk de hoofdtelefoon beluisteren en de pre-amp functie inschakelen, het is of/of. We zien dit vooral als een bijproduct, want een voorversterker met twee ingangen (en bovendien alleen single ended) is wat mager. We hadden liever een extra hoofdtelefoonuitgang gezien, zodat u meer hoofdtelefoons kunt aansluiten.

    [nextpage title=”Pass Labs HPA-1 Specificaties”]

    • Uitgangsvermogen in 20 ohm: 3500mW
    • Uitgangsvermogen in 30 ohm: 200 mW
    • Frequentierespons 10hz -100k: +/- 1dB
    • Gain: 8 dB
    • THD + Noise: < 0.005 bij 1V
    • Ingangsweerstand: 50K Ohm
    • Uitgangsimpedantie: < 2 ohm
    • Gewicht: 6 Kg
    • Opgenomen vermogen: 6 Watt
    • Prijs: 4500 euro

     

    10 reacties

    1. Hallo,

      Voor alle duidelijkheid, ik ben helaas nog niet in het bezit van de pass. Voor mij zou het de ideale voorversterker/hoofdtelefoonversterker zijn. Het beste van twee werelden! Heb ook maar twee inputs nodig. Dank voor uw info en een zalig Kerstmis en een gelukkig Nieuwjaar gewenst.

    2. Hallo,

      Misschien een domme vraag maar hoe sluit je een hoofdtelefoonversterker aan op een versterker? Heb een versterker met tape out. Ik lees dat deze uitgang hier voor geschikt. Dus van input in hpa1 naar tape out versterker? Maar hoe gaat dat dan met de cd speler of dac? Hoe komt die muziek dan terecht bij je headphones.

      Thanks

      1. Beste Geoffrey,
        Dat is helemaal geen domme vraag.
        Het hangt ervan af hoe je de hoofdtelefoonversterker gebruikt. Bij versterkers van het kaliber Pass Labs HPA-1 is een zo kort mogelijke signaalweg goed hoorbaar. Ik kan me voorstellen dat je hiervoor een aparte set-up voor je hoofdtelefoon(s) creëert, bij voorkeur dichtbij de plek vanwaar je muziek luistert.

        Als je een HPA-1 hebt, zou het mijn voorkeur zijn om de bron zo direct mogelijk erop aan te sluiten, dus niet via een andere versterker. Bij het testen van de HPA-1 en de Moon 430HA hoofdtelefoonversterkers was er ook een groot verschil te horen tussen het rechtstreeks aansluiten van de bron en de ‘loop’ via een van de twee kwalitatief toch zeer hoogwaardige toestellen.

        1. Hallo,

          Dank voor uw snelle antwoord. Maar hoe doe ik dat dan concreet? Ik heb een dion audio dac16 (zonder usb) via coax aangesloten op mijn cd speler die als transport dient.

          Hoe verbind ik dan alles concreet met de hpa1?

          Vriendelijke groeten

          Geoffrey

          1. Je sluit de Dion DAC via RCA out aan op Line 1 of Line 2 van de HPA-1. Je kan eventueel de pre-amp out van de HPA-1 gebruiken naar je (eind)versterker. Helemaal mooi als je versterker een ingang heeft die direct naar de eindversterker gaat.

            Feitelijk is de HPA-1 dan je voorversterker. Als je genoeg hebt aan twee audiobronnen heb je een hele goede pre-amp en hoofdtelefoonversterker met deze Pass!

            1. Hallo,

              Dus via dac out rechtstreeks naar de hpa in en ik kan al luisteren via de hoofdtelefoon?

              Dan de hpa pre naar eindversterker en ik kan via de speakers luisteren naar diezelfde bron als de hoofdtelefoon er niet in zit?

              Klopt dit? Wederom dank.

              Geoffrey

              1. De hoofdtelefoon mag zelfs blijven zitten als ik het goed lees. Gewoon op de knop preamp drukken. Toch?

                Groeten

                Geoffrey

              2. Dat klopt! De pre-amp knop schakelt het signaal naar de hoofdtelefoon uit; het is dus of/of.

                Veel plezier met de mooie Pass! Je bent vast een van de eersten die deze in huis heeft (in Europa). Ben benieuwd wat je ervan vindt. Welke hoofdtelefoon sluit je erop aan.

    Geef een antwoord