De loudness-oorlog

in Achtergronden (1.259) | Akoestiek (15) |


loudness

Waarom zijn er maar zo ontzettend weinig cd’s die goed klinken? CD was toch zo veel beter dan lp? Nu lijkt alles even hard gemixt:  platgemixt. En dat terwijl ‘vroeger’ de stemmen glansden en instrumenten hun eigen plek in het geheel meekregen vanuit de studio. Hoe  zit dat nou?

Het is inmiddels een bekend begrip: de loudness-war. Wellicht is het niet helemaal een juist begrip, aangezien loudness staat voor de subjectieve beleving van luidheid. Oftewel: hoe hard ervaren we geluid.

Harder schreeuwen

Begrepen studio’s dit maar… We hebben namelijk gewoon een volumeknop op de versterker.

Als je wilt opvallen in een discussie, heb je twee keuzes: heel goed argumenteren, of heel hard schreeuwen. Dat is bij muziek niet anders eigenlijk. Je kan of een bloedmooi nummer maken, of heel hard draaien om op te vallen. Blijkbaar geniet de voorkeur om nummers hard af te mixen om op te vallen, aangezien studio’s steeds harder afmixen. Wat is daar mis mee? laten we even bij de basis beginnen.

Dynamiek staat voor het verschil tussen hard en zacht. Dynamiek wordt aangegeven met Decibel. Dat is een logaritmische schaal (dus geen eenheid). 3 decibel luider is twee keer zo hard. Rekenen met decibel is wat lastig, maar het is ook niet heel relevant voor dit verhaal. We gaan daar daarom ook niet te ver op in. Wilt u het wel weten: hier staat het beschreven.

Wellicht interessant is dat decibel niet echt veel gebruikt wordt om dynamiek (of luidheid) aan te geven. Veel vaker wordt dB(A) gebruikt. Dit is een genormaliseerde schaal voor het menselijk gehoor. Wij horen namelijk lang niet alle frequenties even hard. Hoge en lage tonen lijken we zachter te horen dan frequenties in het middengebied. Dat is vanwege het feit dat we gevoelig (moeten) zijn voor de mensenlijke stem. dB(A) houdt daar rekening mee een is dus veel relevanter.

Steeds minder dynamiek

Metallica met The Unforgiven – Dit ziet er nog best goed uit. En het album klinkt ook helemaal niet verkeerd.

Maar laten we even terugkomen op het onderwerp: loudness op cd. Een cd heeft een maximale dynamiek van 96dB. Dat is gewoon het technisch maximum wat gekoppeld is aan de 16-bit, 44.1 KHz sampling rate. Nieuwe, high-res formaten met 24bit 192 KHz sampling rates hebben een dynamisch bereik van 144 dB. Is dat hoorbaar? Nee, niet dynamisch gezien. En ook niet op gebied van ruis of andere vervelende zaken. Wel klinkt het natuurlijker door de hogere resolutie. Mits de studio het fatsoenlijk afmixt natuurlijk.

Met een bereik van 96dB moet je toch voldoende harde klappen kunnen laten horen. Toch kiezen studio’s er al sinds dertig jaar voor om harder en harder af te mixen. In de 80’er jaren mixte men een cd gemiddeld af met -14 dBFS (decibel to full scale, dus tot 0 dB: clipping point). Rock zat iets lager met –18 dBFS. Opvallend aan de jaren ’80 was natuurlijk dat cd net nieuw was en men nog niet echt wist hoe je moest afmixen. Het had ook niet echt prioriteit. Vandaar dat er nog weleens een album tussendoor glipte waarbij het clipping-point werd bereikt: Guns ’n Roses Appetite for Destruction bijvoorbeeld.

Jaren 90

Helder van Blof kwam in 1997 uit en was zeker niet verpest door de Loudness-oorlog. Vrij zacht afgemixt, geen vervorming en genoeg dynamiek.

Gaan we tien jaar verder kijken, dan zien we dat de dynamiek al gemiddeld met 2 dBFS afneemt: -12 dBFS Het is nu ook gewoon geworden tot 0dB af te mixen; net als bij cassette. Black Album van Metallica is een voorbeeld. Een uitzondering is Superunknown van Soundgarden.

Het publiek vindt de harder mixen wel ‘lekker’ blijkt. De meeste studio’s volgen met de hardere opnames en de race begint.

Millenium
Hier gaat het helemaal mis. Er gaat weer twee dB van de dynamiek af: –10 dBFS wordt de standaard. Echter: vaak genoeg gaat het naar -9 dBFS of zelfs -5 dBFS wat de standaard is voor rock, hip hop en pop. Zachtere opnames zijn echt zeldzaam (Porcupine Tree is bijna de enige die nog dynamiek meeneemt in de mastering).

Blofs laatste album: Alles blijft anders. Ze gaan voor de bijl: veel harder afgemixt. Jammer, want er is minder dynamiek en hij pakt mede daardoor minder dan het oudere werk.

In 2008 is de piek bereikt. I-Empire, Angels & Airwaves heeft een dynamiek van maar liefst -3 dBFS. Metallica weet dat nog te overtreffen met Death Magnetic die zelfs over het clipping point heengaat – en dus vervormd – en compleet platgemixt is.  Dit heeft aardig wat (negatieve) aandacht opgeleverd in de media én bij fans. De release voor Guitar Hero is beter dan de cd zelf.

Het heeft wel gezorgd voor een beetje bezinning. Guns ’n Roses heeft voor Chinese Democracy drie versies gemaakt, oplopend in dynamiek. De versie met de meeste dynamiek heeft de voorkeur gekregen van de co-producers die een keuze moesten maken.

En nu?
Er zijn veel muziekpartijen en -liefhebbers die het kapotmixen van muziek beu zijn. Op internet zijn al acties geweest: Dynamic Range Day is daar een voorbeeld van. Daar zitten aardig wat grote partijen achter, zoals B&W, Shure en SSL. Laten we hopen dat deze acties jaarlijks worden en dat er bewustzijn komt.

Online muziek
Bepaalde critici hebben hoop dat normalisatie van muzieksoftware (zoals in Winamp of iTunes) er voor zorgt dat producers muziek niet meer zo hard hoeven af te mixen: het heeft namelijk geen zin meer, omdat de software alles gelijk trekt. Aangezien opvallen op de radio reden nummer ‘1’ was voor het hard afmixen, is normalisatie ook reden ‘1’ om weer normaal, dynamisch af te mixen.

Hoe mixen ze zo hard?

Ergste voorbeeld dat er is: Metallica’s Death Magnetic. Tot én over het clipping point… helemaal geen dynamiek meer. Dit album klinkt helemaal nergens naar.

Hoe kunnen studio’s nu zo hard afmixen? Een muzieksignaal heeft toch dynamiek? En opschroeven zorgt toch voor clipping? Immers: een cd heeft een maximaal dynamisch bereik van 96 dB. Dat klopt. Vandaar dat ze het muzieksignaal eerst ‘gelijk trekken‘. De zachte en harde passages klinken daarom bijna allemaal even hard. Dat is al vervelend, omdat het mede voor luistermoeheid zorgt. Het kan echter nog erger. Studio’s kunnen ook comprimeren of limiteren: dynamiek uit het signaal halen, of signalen comprimeren (als het ware plat drukken). Daardoor gaat echt alle natuurlijke dynamiek uit de muziek, zodat een klap op een drum niet meer opvalt en een akoestische achtergrond gitaar even hard klinkt als een triangel en een bassdrum. Ook dat zorgt voor luistermoeheid, maar erger nog: vlakheid in de weergave op lagere (woonkamer)volumes. Kennelijk begrijpen studio’s niet dat we gewoon een volumeknop hebben en we normaal gesproken helemaal niet hard kunnen en willen draaien.

Door de loudness-oorlog passen studio’s het bovenstaande steeds vaker toe om op te vallen: muziek moet opvallen op de radio. En dat doen ze door keihard af te mixen. En dat terwijl radiostations allang normaliseren en zelf ook compressie toepassen omdat de ether niet zoveel bandbreedte heeft. Het is treurig. Zeker voor de muziekliefhebbers.

Ouder is beter?
Mogen we concluderen dat oude opnames beter zijn dan nieuwe? Ja, grotendeels wel. Er zijn labels en bands die het wel voor elkaar hebben. Porcupine Tree valt op met goede opnames. De meeste singer/songwriters klinken ook prima. Daar is hard afmixen ook niet heel nuttig. Klassiek staat doorgaans goed op het schijfje, omdat het niet hoeft te concurreren. Echter: de meeste hip-hop is dramatisch, net als metal en hard rock. Zonde.

Alpha Audio’s top 5 NIET kopen:

  • Red Hot Chili Peppers      – Californication
  • Queens of the Stoneage  – Songs for the deaf
  • Metallica                                   – Death Magnetic
  • The Game                                 – LAX
  • Beastie Boys                           – Nagenoeg alles.

Top 5 wél goed opgenomen

  • Yello                            – The Touch
  • Yello                            – The Eye
  • Tosca                          – JAC
  • Porcupine Tree   – Anesthetize (live)
  • Massive Attack    – Bijna alles

We zijn benieuwd naar welke cd’s u mooi / niet mooi vindt (technisch). Geef uw favorieten op in de reacties!

 

 

 

  • BeastIE Boys wel goed spellen he Jaap, heiligschennis!

    En wat je zegt klopt overigens maar ten dele: hun eerste albums klinken juist supergoed (productie o.m. door Rick Rubin), daarna namen ze ook weer punk erbij op wat natuurlijk moet vervormen en het gemiddelde omlaag trekt. Het nieuwste album, hoewel muzikaal gezien heel goed, is inderdaad wel ronduit beroerd gemastered.
    http://www.dr.loudness-war.info/index.php?search_artist=beastie+boys&search_album=

    Beter neem je Lil’ Wayne als voorbeeld van hoe het niet moet, zowel muzikaal als sonisch gezien:
    http://www.dr.loudness-war.info/index.php?search_artist=lil+wayne&search_album=

  • Er zijn meer redenen waarom muziek zo wordt ‘platgemixt’. Het is denk ook noodzaak. Als muziek op de radio of op tv in een videoclip wordt gedraaid, moet het niet teveel afsteken met de rest. Reclames zijn sowieso helemaal ‘ platgemixt’. Mensen zetten daarom de tv of radio zachter. Je zou de muziek niet eens meer horen als het niet is aangepast aan het overige geluid. Of je moet telkens met de afstandbediening het geluid harder en zachter zetten, maar mensen hebben daar geen zin in. Daarbij moet muziek op bijna elk apparaat goed klinken. Ook op laptops, desktops met ingebouwde boxen of mobiele telefoons, want daar wordt misschien tegenwoordig de meeste muziek op gedraaid. Terwijl de kwaliteit van die boxen niet goed is, want ze zijn klein en kunnen daarom alleen de middenfrequenties goed weergeven. Ik denk dat steeds minder mensen beschikken over goede luidsprekers om optimaal te kunnen genieten van de muziek. Ook als ze zelf denken van wel, wanneer ze bijvoorbeeld iets als “surround geluid uit één luidspreker!” hebben aangeschaft.

  • Heb onlangs de dubbel CD ‘Wettsingen in Schwetzingen/MTV unplugged’ van Xavier Naidoo en Söhne Mannheims gekocht. Duitse hiphop-/Jazzie-/feelgood-achtige muziek. Naar mijn idee een bijzonder mooie en sfeervolle registratie. Of ie goed/juist gemixt/gemasterd is weet ik niet, maar ik vindt hem erg goed/mooi klinken. Wellicht kent iemand hem die er wel (meer) verstand van heeft?

    • Beste Rens,

      Het gaat er primair om dat je het zelf goed vindt klinken natuurlijk. Als je de dynamiek in kaart wilt brengen, kan je een nummer van de cd rippen en deze inladen in een audiobewerkingsprogramma. Ik heb Adobe Audition gebruikt, maar er zijn genoeg (gratis) alternatieven als audacity. Als het goed is moet het verschil tussen zacht en hard goed herkenbaar zijn. Als alles op één lijn zit, hebben ze zitten rommelen aan de opname. Komt helaas dus veel voor vandaag de dag…

  • M.i. heeft men getracht om zich te onderscheiden door op een bepaalde wijze een productie af te mixen. Dat modeverschijnsel is vervolgens breed opgepakt door de hele muziekindustrie, met als resultaat wat hierboven door Jaap beschreven wordt.

    Wat mij betreft geldt voor veel CD’s; duidelijk een kwestie van teveel Maggi in de soep. Of de massa dit ook zo ervaart is natuurlijk de vraag. Het voordeel is denk ik wel dat de liefhebbers steeds kritischer worden en dus ook meer gaan selecteren op weergave.

    Een hopelijk volgende stap is dat we in ieder geval de beperking van de geluidsdrager zelf helemaal achter ons laten.
    Zie bijvoorbeeld: http://www.linnrecords.com/

    Een lijstje van mijn kant met albums waar het – volgens mij – wel/niet goed is gegaan volgt.

  • Geef een reactie

    XHTML: U kunt deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>


    Gerelateerde items? Zie ook: