De geluidkaart als hifibron

in Achtergronden (1.259) | Technisch (61) |


Wie denkt dat de computer alleen goed is voor het weergeven van piepjes en bliepjes heeft het mis. En wie van mening is dat geluidskaarten alleen interessant zijn voor fanatieke gamers, heeft ook maar deels gelijk. Zeker nu de pc een grote rol gaat spelen bij het kijken naar films of het streamen van muziek, wordt de geluidskaart steeds belangrijker!

De Soundblaster Pro 2 met CT1600 chipset van Creative. Zo is het ooit allemaal begonnen!

Het is Creative Labs geweest die de Soundblaster-standaard heeft ontwikkeld. Echter, dat is al meer dan twintig jaar geleden. En destijds speelde de geluidskaart een heel andere rol. Deze moest de processor ontlasten bij spelletjes, omdat deze het anders veel te druk kreeg en de gamer met een schokkend beeld opgezadeld werd. Vandaag de dag is de processor ruim krachtig genoeg om van alles tegelijk te doen. Kortom: de geluidskaart heeft een andere rol toegedeeld gekregen. De rol van het fatsoenlijk omzetten van digitale data naar een analoog signaal, of het fatsoenlijk overdragen van het signaal naar een externe dac. En daarom zijn er nu ook andere spelers op de markt die een andere doelgroep gaat aanspreken met heel andersoortige producten!

Onboard
Elke moderne pc en laptop heeft een geluidschip aan boord. In veel gevallen van Realtek, maar er zijn ook diverse modellen van bijvoorbeeld Analog Devices en zelfs Creative. Dit zijn doorgaans complete systemen in één chip: d/a-conversie, controller chip, analoge en digitale uitgangen, hardware acceleratie: alles zit erin.
Het voordeel van deze chips is dat ze goedkoop zijn en inmiddels wel aardig klinken. Zeker voor wie geen al te hoge eisen stelt, is het goed genoeg. Voor wie wél graag van muziek wil genieten ? en daar gaan we vanuit bij Alpha Audio ? is zo?n onboard oplossing simpelweg niet goed genoeg. Voor die groep is er nu een aantal fabrikanten dat het heel anders aanpakt!

Steeds betere chips

De Xonar Essence STX is een stereo geluidskaart (via optisch wel 5.1) met een aparte hoofdtelefoonversteker. Deze kaart klinkt erg schoon en muzikaal en misstaat niet in een goede htpc.

In het begin van de jaren ?90 was de geluidskaart eigenlijk alleen interessant voor gamers. In eerste instantie, omdat er nog geen onboard oplossingen waren, dat was ook nog veel te duur, en ten tweede vanwege het feit dat er een chip nodig was die het geluid real time kon verwerken. Processoren waren toen simpelweg nog niet snel genoeg om twee kanalen met een samplingfrequentie van 16bit, 44 KHz te verwerken én de data van het spel te berekenen. Inmiddels draait een pc zijn hand er niet voor om om zeven audiokanalen te renderen met een samplingfrequentie van 24 bit 192 KHz, e-mail binnen te halen én de data van een spel te verwerken.
Vandaar dat anno 2010 de gamers niet echt meer een discrete geluidskaart nodig hebben: de onboard chips doen het goed genoeg en de processor kan ook prima realtime de data berekenen en doorsturen naar de onboard chip, al blijft een discrete kaart wel voordelen bieden bij high-end spellen.
Kortom: de geluidskaart krijgt een andere taak dan pak ?em beet vijf jaar geleden. Wie nu een discrete kaart koopt, wil een beter geluid dan de onboard chip kan bieden. En dat heeft als resultaat dat er een compleet andere doelgroep wordt aangesproken: de kritische gamer, maar vooral de muziekliefhebber. En dat zorgt er ook weer voor dat er compleet andere producten op de markt verschijnen. Producten die niet zozeer voor computerspellen geschikt zijn, maar vooral muzikaal beter presteren. Geluidskaarten met keurige Burr Brown d/a-converters (vaak de PCM1796) en mooie opamps. Geluidskaarten die op gebied van specificaties prima meekomen met een goede dac van bijvoorbeeld Musical Fidelity of Cambridge Audio.

Afscherming en voeding
Maar specificaties zeggen lang niet alles. Er zijn meer factoren die meespelen. Zo is interferentie één van de grootste problemen waar fabrikanten mee te kampen hebben in een pc. Om de termen even te noemen: emi (elektromagnetische interferentie) en rfi (radiofrequente interferentie). Dat komt natuurlijk doordat er talloze hoogfrequente componenten zijn die kunnen storen met het hifisignaal. Niet dat er enorm ruis door de luidsprekers klinkt, maar een matige geluidskaart klinkt wel ruw in het midden en hooggebied, dun in het laag en vooral onrustig.
Een relatief gemakkelijke oplossing van dit probleem is de kaart goed af te schermen met een metalen schildje. Dit houdt een groot deel van de storing buiten. Vandaar dat de meeste fabrikanten de duurdere modellen uitvoeren met een koperen of metalen schild.

Extra voeding

Een speciale htpc-geluidskaart van Auzentech (Asus heeft er ook een) met hdmi-loop en natuurlijk een digitale, coaxiale uitgang die alle vormen van digitale audio kan doorsturen.

Echter, het schildje lost maar één probleem op: instraling op de componenten van de kaart. Er is nog een probleem dat door de fabrikanten getackled moet worden, willen ze een hoogwaardige weergave realiseren: stabiele, schone energie.
Zoals iedere hifiliefhebber weet, ligt aan de basis van een goede weergave een goede voeding. In geval van een pc, is dat de psu: power supply unit. Dit is altijd een schakelende voeding met een drietal voedingslijnen: 3,3 volt, 5 volt en 12 volt (we laten de -5 V standbylijn even buiten beschouwing). Nu haalt een geluidskaart doorgaans zijn energie uit het pci-, of pci-express slot, echter deze heeft enorm last van de troep die andere componenten, zoals de videokaart, chipset of bijvoorbeeld de lanpoort, teruggooien op de lijn. Kortom: er moet schoner gevoed worden wil de fabrikant een net resultaat behalen.
Nu is het prima mogelijk om de geluidskaart te voeden via een molex-plug (vierpolige plug voor bijvoorbeeld de harde schijf). Deze levert zowel 5 volt als 12 volt en heeft minder last van de troep die andere componenten teruggooien op de lijn. Bovendien zal een goede pc-voeding er voor zorgen dat de lijnen zo schoon en stabiel mogelijk blijven, zodat de pc zijn werk goed kan doen. Echter, een beetje vuil is onoverkomelijk. Bij een goede geluidskaart wordt de energie daarom altijd gefilterd voordat het naar de controllerchip en dac gaat. En dat gebeurt zowel bij de connectoren voor het pci-express slot als bij de molexaansluiting op de kaart.

Trendsetters
Eén van de trendsetters van geluidskaarten gericht op muzikale kwaliteit, is M-Audio. Ze hebben altijd kaarten in het gamma gehad die goed klinken. Ze waren er ook vrij vroeg bij met een kaart die 24bit 96 KHz samples kan verwerken (Audiophile 24/96, 2.0). Helaas is M-Audio niet heel actief meer bezig in de consumentenmarkt. De consumentenkaarten die ze nog in het gamma hebben, zijn al vrij oud. Wel maakt het bedrijf nog geluidskaarten voor de professionele markt. Deze kaarten zijn echter peperduur en werken vaak niet optimaal in een ?normale? pc vanwege drivers en hardwarematige incompatibiliteit.Een vergelijkbaar product komt bij Audiotrak vandaan. De Prodigy 7.1 is op zich geen heel spannende geluidskaart, maar er zijn speciale hifi-versies in omloop die wél interessant zijn. De Hifi-versie bijvoorbeeld is voorzien van een emi/rfi-schild en is extra gebufferd bij de pci-connectoren, zodat de componenten schonere energie krijgen.
Een tweede bedrijf dat positief opvalt, is Auzentech. Het bedrijf gebruikt geluidskaarten van Creative Labs als basis. Dat wil zeggen dat ze altijd de X-Fi chipset (eXtreme Fidelity) van Creative als basis hebben en de rest van de pcb modificeren, zodat de geluidskaart muzikaal gezien beter presteert.
Het voordeel van deze aanpak is dat gamers deze kaart ook perfect kunnen gebruiken: geluidskaarten van Creative bieden namelijk hardware acceleratie in spellen. Een beroemde en populaire kaart van Auzentech is de Prelude. Dit is een 7.1 geluidskaart met een zeer nette geluidskwaliteit. Recentelijk heeft Auzentech de Bravura geïntroduceerd: een kaart met een aparte

De Prodigy 7.1 hifi van Audiotrak is speciaal aangepast voor een betere, schonere weergave.

hoofdtelefoonaansluiting en -versterker. Wij zijn behoorlijk onder de indruk van de neutraliteit en levendigheid van dit model.
Een andere, grote partij is Asus. Dit bedrijf richt zich met de Xonar-serie puur op muzikaliteit De eerste kaart was niet heel populair onder pc-gebruikers, vanwege het complete gemis van hardware acceleratie; een statement van Asus, maar wel een verkeerde gok. De opvolger van de Xonar, de D2X, heeft dat tij gekeerd. Deze kaart paste wat truukjes toe om ook de gamende hifiliefhebbers tegemoet te komen.
De D2X heeft een eigen chipset én maakt gebruik van zeer nette d/a-converters en opamps. En dat resulteert in een uiterst soepele, schone weergave. Inmiddels heeft Asus zijn serie aardig uitgebreid met onder meer een stereo(!) geluidskaart die tevens beschikt over een aparte hoofdtelefoonuitgang: de Essence STX. Deze geluidskaart beschikt tevens over verwisselbare opamps, zodat de gebruiker het karakter van de kaart nog naar zijn smaak kan bijstellen.
Uiteraard zijn de geluidskaarten van M-Audio, Auzentech en Asus niet heel goedkoop in vergelijking met een ?normale? kaart. Verwacht een prijskaartje van ongeveer 150 tot 250 euro voor een goed model.

Externe geluidskaarten
Niet iedereen heeft zin om zijn of haar pc open te schroeven om vervolgens een uitbreidingskaart te installeren. Dat hebben veel fabrikanten ook ingezien. Vandaar dat er ook veel externe geluidskaarten op de markt zijn. De gebruiker sluit deze aan via usb. De pc stuurt de data naar de geluidskaart via de seriële usb-verbinding. Het is in sommige gevallen zelfs mogelijk het component compleet te voeden via usb, aangezien de usb-poort vijf volt en 0,5 ampère kan leveren.
Nu zult u denken: dat is mooi, want buiten de behuizing heeft de kaart geen last meer van interferentie van andere pc-componenten! Dat klopt, maar er is een keerzijde: jitter. Het is namelijk zo dat de geluidskaart in veel gevallen niet het enige component is dat op de usb-hub is aangesloten. Hoewel een moderne pc vaak 8 of meer usb-poorten heeft, zijn er in veel gevallen maar twee of drie usb-hubs in de chipset verwerkt (dit is afhankelijk van het moederbord en de chipset). Per hub zijn dan bijvoorbeeld vier usb-poorten aangesloten. Kortom: het is goed mogelijk dat de geluidskaart een usb hub met bijvoorbeeld de printer, muis, toetsenbord of externe harde schijf. En dat introduceert helaas maar waar jitter.

Toch interessant

De HRT Streamer II Plus is een erg goed klinkende 2.0 usb-geluidskaart die gemakkelijk meekomt met de betere d/a-converters.

Gelukkig zijn er wel heel interessante externe geluidskaarten. Eén die we graag noemen komt van HRT: High Resolution Technologies. Zij hebben een hele lijn onder de naam ?Streamer?. Deze externe geluidskaarten zijn stuk voor stuk opgebouwd met kwaliteitsonderdelen en zijn naar ons idee behoorlijk jitter-proof. Ze klinken rustig, gecontroleerd, vol en detailrijk.
Behalve de ?simpele? externe geluidskaarten, zoals de HRT , of bijvoorbeeld modellen van Creative Labs of Terratec, zien we steeds vaker ?echte? d/a-converters met een usb-uitgang. Bijvoorbeeld de Cambridge Audio DacMagic en Musical Fidelity V-Dac. Echte hifi-merken die de verbinding leggen naar de pc-wereld. En er volgen er natuurlijk meer! Van Medevoort biedt het al aan bij zijn nieuwe dacs en Linn, Wadia en Naim mogen we ook zeker niet vergeten!

Afsluitend
De geluidskaart is begonnen als ?hulpje? van de gamer. Vandaag de dag is het meer de vriend van de muziekliefhebber. Het gros van de fabrikanten ziet in dat de gamer niet meer de doelgroep is, tenzij ze heel veeleisend zijn. De nieuwe doelgroep is de muziek- en filmliefhebber die graag het gemak van de pc combineert met échte hifikwaliteit. En daarvoor hebben de r&d-afdelingen zich moeten verdiepen in hifi. Het resultaat is een serie interessante, degelijke interne en externe geluidskaarten die zich prima thuis voelen in een hoogwaardig hifi-systeem.

  • Goed artikel.
    Ikzelf gebruik nu al ruim een jaar de Asus U7 USB geluidskaart. Deze heeft een groot aantal opties, is goedkoop en eenvoudig in gebruik. Hij heeft zowel analoge als digitale uitgangen en ook een hoofdtelefoon uitgang. Aangeloten op mijn Cambridge 355 receiver klinkt het geweldig in 24-96. Op het bureau is hij aangesloten op een setje Elac m50 actieve boxen. En de Senheiser HD598 klinkt er geweldig op. Het geeft het beste geluid ooit bij mij vanaf mijn PC. Ook DSD en 24-192 bestanden klinken uitstekend.

    • Dag Fred,

      Dank voor je reactie. Veel mensen denken dat geluidskaarten niets zijn… computer-troep. Niets is minder waar. Er zijn echt goede kaarten op de markt.

  • Ik overweeg de KRK 6 G3 aan te schaffen, maar dan alleen om muziek af te spelen vanaf mijn desktop pc. ik heb een niet al te dure computer en vraag me daarom af of het voor mij interessant/belangrijk is om ook eens naar de geluidskaart te kijken, geen idee wat voor kaart er nu in zit, maar dat het een eenvoudige is staat voor mij vast. mijn vraag is: hoe belangrijk is de soundcard en welke adviseerd u mij? ik luister naar jazz (in al zijn verschijningsvormen) rock hip hop heavy metal pop de hele mik mak zeg maar, en ik ben niet vies van een pittig volume, groeten Jim

    • Een standaard of instap-geluidskaart is geen hifiwaardig component. Dat voorop gesteld. Dus het heeft zeker zin om een betere te plaatsen. Denk aan een Asus Xonar of een model van Auzentech bijvoorbeeld. Er zijn nog mooiere. Dus mijn advies: als je op een serieus niveau wil spelen is het bijna ‘verplicht’ een mooie kaart te gebruiken.

  • Goedendag,
    Ben toevallig op deze interessante website beland omdat ik een Asus Xonar Essence STX heb, aangesloten op KRK’s VXT 6. De opamps heb ik vervangen door betere die Asus adviseert. Nu heb ik nog het gevoel dat de speakers nog niet helemaal tot hun recht komen qua geluid. Ik mis in dit geval het lage gedeelte. Ben nu aan het twijfelen of ik nu een externe geluidkaart moet aanschaffen of een subwoofer. Kan de geluidsweergave beter zijn als ik bijvoorbeeld HRT Streamer II Plus ga testen? Alvast bedankt.
    Met vriendelijke groet.

    • Dag Harm,

      De KRK’s zijn studio monitoren en dus vrij gevoelig. Ik gok dat je een (positief) verschil gaat horen tussen de HRT en de Essence. Ik ken de Essence en onderschrijf je gemis in het laag. Het zit er wel, maar het is wat aan de dunne kant: klopt. Ik denk dat dat vooral komt door het mid/laag wat iets aan kracht mist.

      De HRT II Plus is zeker geen ‘wollige’ usb-geluidskaart, maar heeft wel wat meer punch in dat gebied. Denk dat je er blij mee gaat zijn. Hoor het graag van je als je hem hebt geprobeerd.

  • Beste Jaap,

    Bedankt voor dit interessante artikel, erg leerzaam. Ik kwam hier op terecht met een specifieke vraag.

    Tijdens het afspelen van mijn muziek (via iTunes), op mijn nieuwe Dell XPS i7 pc met onboard geluidskaart en eenvoudige externe box set, hoor ik af een toe een luide kraak, die mij erg stoort en die ik op mijn vorige pc niet had. Mijn vraag als pc-audio leek: is dit interferrentie? Waar kan dit door komen (hardware, voeding, radio storing) – het lijkt me een van de laatste twee, want ik heb er vooral last van na het installeren van een nieuwe wireless router, en als vaak als er een extra belasting op mijn computer of op het stroomnetwerk (!) in huis plaats vindt… En het belangrijkste… Wat kan ik er aan doen, zonder meteen met nieuwe geluidskaarten aan de gang te moeten?

    Ik hoop dat je me hier inzichten in kan geven.

    Alvast bedankt,
    Groet, Fedde.

    • Beste Fedde,

      Een bekend probleem wat je schetst. De luide kraak is een ontlading van (wellicht statische) elektriciteit. Dit ligt vermoedelijk aan je moederbord. De voeding is hier niet schuldig aan. Ik heb zelf ook het probleem gehad met een discrete geluidskaart. Een andere kaart had hier totaal geen last van. Waarschijnlijk omdat deze beter bufferde voor de uitgangstrap.
      Wat je kan doen, is een usb-geluidskaart gebruiken, of een goede, discrete kaart plaatsen. Helaas zijn er geen andere mogelijkheden om dit gemakkelijk op te lossen, aangezien het probleem op het moederbord zit.

      Vriendelijke groet,

      Jaap

  • Beste Jan,

    Een hdmi-uitgang kan ook geluid doorgeven. Dat ligt wel aan de grafische kaart, dus even checken. De omzetting vindt dan plaats in de NAD. Die haalt het geluidsspoor uit het digitale signaal, zet het om en geeft het weer. Video gaat uiteraard naar de (lcd/plasma)tv. Het lijkt me alleen niet echt heel goed klinken, omdat hdmi nogal wat jitter heeft… Kan gecorrigeerd worden, tot op zekere hoogte.

    Als je wilt ‘browsen’ zonder tv, kan je de XBMC-app installeren op een smartphone of tablet. (Staat n de market of Appstore). Dat werkt feilloos en erg prettig. Je hebt ook behuizingen net touchscreens of displays, maar dat werkt toch heel veel minder prettig en ze zijn (vaak) vreselijk duur.

    Ik gebruik een Origen AE SV14-behuizing. Inderdaad met display. Echter, ik gebruik het niet, omdat mijn pc in een kast staat. Ook is het lastig aan de praat te krijgen. Kan wel, maar ik heb de moeite niet genomen.

    Het voordeel van een htpc is dat je films, muziek en foto’s kan afspelen. Kortom: het is flexibeler dan een squeezebox. Als je geen films of foto’s wilt afspelen op een grote tv, maar alleen muziek gaat luisteren, dan zou ik zonder twijfel voor een squeezbox of Sonos gaan. Dat is goedkoper, gemakkelijker en klinkt vaak beter.

  • Jaap,

    Leuk artikel.

    Ik wil ook een HTPC samenstellen, maar twijfel nog of ik een geluidskaart nodig heb (meerkanaals film en stereo muziek). De HTPC zal via HDMI worden aangesloten op mijn NAD 747. Vindt de DAConversie dan niet plaats op de NAD (met goede kwaliteit)?

    Ik vraag me ook wel af wat ik nodig heb om handig te kunnen “browsen” in de muziek, zonder gebruik van de TV. Gaat dit met XBMCi.c.m. een kast met een scherm (zoals de AOpen van de Alpha-HTPC configuratie)? Want anders kan ik misschien beter een logitech squeezebox kopen.

    Groet, Jan

  • […] hebben eerder al de Essence STX besproken in het artikel: de geluidskaart als hifibron. De Essence STX is een prachtige geluidskaart voor wie (veel) meer wil met de pc. Opvallend aan die […]

  • Geef een reactie

    XHTML: U kunt deze tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>


    Gerelateerde items? Zie ook: